Strijd en overleg

Eertijds geproletariseerde landarbeiders bereikten in de afgelopen halve eeuw een geweldige vooruitgang in sociale positie. Het conflict niet schuwend, kwamen zij veelal in goed overleg met hun werkgevers tot verbetering van de arbeidsvoorwaarden. Een forse, historisch gegroeide loonachterstand liepen zij in. Veertig jaar na invoering van de Arbeidswet 1919 was kinderarbeid eindelijk ook in de landbouw verboden. De werktijden van volwassen arbeiders werden eveneens afgestemd op die in andere bedrijfstakken. Al in de eerste naoorlogse jaren kwam - opmerkelijk vroeg en royaal - een pensioenfonds voor de bedrijfstak tot stand. Op tal van immateriële terreinen boekte men kwalitatieve vooruitgang: scholing en vorming, gezondere en minder onveilige arbeidsomstandigheden, vrijetijdsbesteding, een versterkt gevoel van eigenwaarde bij de arbeider. Tegelijkertijd voltrokken zich diepgaande technologische, bedrijfsstructurele en commerciële veranderingen. Tussen 195O en 197O leidden deze tot een